- /
- Osoby
- /
- CZEKAŃSKA-HEYMANOWA Róża
CZEKAŃSKA-HEYMANOWA Róża
Urodzona 30 czerwca 1887 w Łęcznej (Lubelskie); córka Ewarysta Jana Czekańskiego, lekarza, i Marii z Bernatowiczów. W 1891 zamieszkała w Łodzi, gdzie ojciec podjął pracę w szpitalu św. Aleksandra. Po jego śmierci w 1898 była zmuszona szybko usamodzielnić się finansowo. W 1904 ukończyła Żeńskie Rosyjskie Gimnazjum Rządowe w Łodzi, w którym uczyła się w ramach obowiązującego programu szkolnego języka rosyjskiego, francuskiego i niemieckiego. Po złożeniu egzaminu maturalnego nabyła uprawnienia do podjęcia pracy w zawodzie nauczyciela i w 1904-06 nauczała francuskiego w łódzkiej Szkole Handlowej Zgromadzenia Kupców (Szkoła Handlowa Zgromadzenia Kupców). W 1907 wyszła za mąż za Hieronima Heymana, adwokata pochodzącego ze zasymilowanej rodziny żydowskiej, i zamieszkała w Warszawie. Tu rozpoczęła studia indywidualne w zakresie języka i literatury polskiej pod kierunkiem Cezarego Jellenty i Kazimierza Wóycickiego. Jednocześnie prywatnie nadal uczyła się języków obcych, w tym angielskiego. Rozwijaniu kompetencji językowych służyły liczne podróże po Europie i dwukrotne, kilkumiesięczne pobyty w Stanach Zjednoczonych. W 1920 założyła wraz z Emilem Zegadłowiczem i Janem Nepomucenem Millerem pismo literackie Ponowa którego była fundatorką (ze środków męża) i wydawczynią. Na łamach tegoż pisma zadebiutowała jako poetka wierszami Trawnik i Obrazek żółto-zielony i jako tłumaczka przekładem wiersza Kleopatra Alberta Samaina (1921 nr 1). W następnych latach zajmowała się twórczością literacką i pracą przekładową, początkowo z francuskiego, następnie z angielskiego i rosyjskiego. W 1921 została członkinią Związku Zawodowego Literatów Polskich (ZZLP Związek Zawodowy Literatów Polskich ), a w 1930 Polskiego PEN Clubu (Polski Pen Club) i przez kilka kadencji była członkinią Komisji Dyscyplinarnej. Współpracowała z wieloma czasopismami, w tym: z „Gospodą Poetów” (Gospoda Poetów 1921), była fundatorką i członkinią jury nagrody tego pisma Najnowsze prądy w poezji polskiej, Kurier Warszawski (1922-29), Przegląd Wieczorny (1924-25), Bluszcz (1925-39), Polska Zbrojna (1928-29). W latach trzydziestych jako publicystka „Bluszczu” angażowała się w ruch na rzecz równouprawnienia kobiet, wspierała także pisarki jako członkini Polskiego Komitetu Powszechnego Kongresu Autorek w Chicago w 1933 (Polski Komitet Powszechnego Kongresu Autorek w Chicago). Podczas okupacji niemieckiej mieszkała w Warszawie i pracowała nad powieścią o Helenie Modrzejewskiej, dzięki zaliczkom wypłacanym z konspiracyjnego funduszu, prowadzonego przez Zbigniewa Mitznera, na rzecz mającego działać po wojnie wydawnictwa „Wisła”. Brała udział w konspiracyjnych wieczorach literackich; angażowała się w społeczną opiekę nad Prewentorium dla Dzieci na Mokotowie , a przez półtora roku ukrywała we własnym mieszkaniu młodą Żydówkę, Blankę Bloch. Po upadku powstania warszawskiego znalazła się w Łodzi, gdzie została zakwaterowana w domu dla pisarzy. Pod koniec lat czterdziestych powróciła do Warszawy. Nadal ogłaszała przekłady, głównie z literatury francuskiej, angielskiej i rosyjskiej. Wstąpiła do Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej (Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej). Zmarła 3 listopada 1968 w Warszawie; pochowana tamże na Cmentarzu Powązkowskim. Miała syna Jerzego (1908-1967).
Lokalizacja archiwum tłumaczki nieznana.
TWÓRCZOŚĆ PRZEKŁADOWA
1. P. Géraldy: Ty i ja. [Wiersze]. Za upoważnieniem autora z 217 wydania przełożyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: F. Hoesick 1926, 61 s.
Tytuł oryginału: Toi et moi.
Recenzje:
1. M. BRAHMER: Paweł Géraldy po polsku. „Przegląd Współczesny” 1926 t. 16.
2. W. MOGILNICKI: Ty i ja i ona. „Gazeta Literacka” 1926 nr 10.
2. P. Géraldy: Jan i Krystyna. Historia dwojga serc. Sztuka w 4 aktach. Tłumaczyła R. Czekańska-Heymanowa. Wystawienie: Poznań; Wilno; Kraków; Lwów, gościnne występy Teatru Polskiego z Warszawy 1933.
Tytuł oryginału: Christine.
3. W. Sanford: „Murzyniątko”. Obraz z życia Murzynów amerykańskich. [Opowiadanie]. Przekład [R. Czekańska-Heymanowa] R.C.H. Warszawa: „Bluszcz” 1928, 29 s.
Tytuł oryginału: Black child.
4. L.C. Douglas: Zielony sygnał. Powieść. Z oryginału angielskiego „The green light” przełożyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: M. Arct 1936, 315 s. Czerwone książki M. Arcta. Seria 2.
5. W.B. Mowery: Serce Północy. Powieść. Z oryginału angielskiego „The heart of the North” przełożyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: M. Arct 1936, 315 s. Czerwone książki M. Arcta. Seria 2.
6. A.A. Yongden, A. David-Néel: Mipam, lama pięciu mądrości. [Powieść]. Z oryginału francuskiego Le lama aux cing sagesses przełożyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: M. Arct 1936, 302 s. Wydania następne: wydanie 2 poprawione pt. Mipam. Lama pięciu mądrości. Kraków: [b.w.] 1990; pt. Mistycy i twórcy Tybetu. Cz. 2. Lama pięciu mądrości. Przekład uwspółcześnił i uściślił Z. Kasperski. Warszawa: Przedświt [ca 1993].
Na stronie tytułowej: Mipam, lama pięciokrotnie mądry.
7. H.C. Rowland: Człowiek z taczką. Powieść. Z oryginału angielskiego tłumaczyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: M. Arct 1937, 290 s. Czerwone książki M. Arcta.
Tytuł oryginału: The wheelbarrow.
8. T. Gill: Na gwiaździstej przełęczy. [Powieść]. Z oryginału angielskiego pt. The starlight pass tłumaczyła R. Czekańska-Heymanowa. Obwolutę projektował L. Jagodziński. Warszawa: M. Arct 1938, 274 s. Czerwone Książki M. Arcta.
9. T. Gill: Jeździec w masce. Powieść. Z oryginału angielskiego pt. Gay bandit of the border przełożyła R. Czekańska-Heymanowa. Obwolutę projektował L. Jagodziński. Warszawa: M. Arct 1939 [i.e. 1938], 283 s. Czerwone Książki M. Arcta.
Recenzja:
Z. GRABOWSKI: Przekłady z angielskiego. „Wiadomości Literackie” 1939 nr 4.
10. Z. Grey: Stara kopalnia. Powieść. Z oryginału angielskiego The Shepherd of Guadaloupe przełożyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: M. Arct 1939, 270 s. Czerwone książki M. Arcta. Wydanie następne: Szczecin: Glob 1991.
11. G. de Maupassant: Baryłeczka i inne opowiadania. [Przekład R. Czekańska-Heymanowa]. Warszawa: Czytelnik 1948, 63 s. Biblioteka Romansów i Powieści, nr 3. Przedruk zob. poz. 10.
Zawartość: Baryłeczka; Przygoda Waltera Schnaffsa; Ojciec Milon; Pomysły Pułkownika; Panna Perełka; Historia folwarcznej dziewczyny; Clochette; Klejnoty; Spóźniony żal; Na wodzie; Powrót; Miłość.
Tytuł oryginału: Boule de Suif.
Adaptacje radiowe: Clochette. Polskie Radio 1993; Klejnoty. Adaptacja: E. Hartwig. Reżyseria: A. Piszczatowski. Polskie Radio 1998;
Panna Perełka. Adaptacja: E. Hartwig. Reżyseria: A. Jarecki. Polskie Radio 1998.
12. G. de Maupassant: Opowiadania. Przekład R. Czekańskiej-Heymanowej. Warszawa: Czytelnik 1949, 277 s. Biblioteka w Prenumeracie, nr 3. Wydania następne: tamże: wydanie 2 1949. Towarzystwo Bibliotek Obiegowych, t. 15, wydanie 3 1952. Biblioteka Przyjaciółki, nr 9; Warszawa: Glob 1991.
Zawartość zob. poz. 8 nadto: Ojciec i syn; Rozalia Prudent; Beczułka; W wiejskim sądzie; Julie Romain; Pani Parisse; Porzucony syn; Order; Kelner, małe piwo!; Na sprzedaż; Samotność; Dziura; Ta świnia Morin; Miss Harriete.
Tytuł oryginału: Nouvelles.
Recenzje:
1. W. NATANSON: Nowe przekłady Maupassanta. „Kurier Codzienny” 1949 nr 313.
2. J. BŁOŃSKI: Opowiadania Maupassanta. „Po prostu” 1949 nr 17.
3. W. NATANSON: Świat Maupassanta. „Odrodzenie” 1949 nr 38.
Przedruk poszczególnych opowiadań w tomach G. de Maupassanta: Nowele wybrane. Wyboru dokonała i wstępem opatrzyła I. Szymańska. Tłumaczenie R. Czekańska-Heymanowa [et al.]. Warszawa 1955; Baryłeczka i inne opowiadania. [Tłumaczenie z języka francuskiego R. Czekańska-Heymanowa et al. Ilustracje: J. Jaworowskiego]. Warszawa 1956. Złota Biblioteka; Wybór nowel. Przełożyła R. Czekańska-Heymanowa et al. [ Posłowie I. Szymańska]. Warszawa 1959, wydanie 2 tamże 1966; Klejnoty. Opowiadania. Przełożyła R. Czekańska-Heymanowa [et al.]. Warszawa 1968, tamże: wydanie 3 1969. Seria z Delfinem, wydanie 2 [!] 1974. Seria z Delfinem; Baryłeczka. Tłumaczenie R. Czekańska-Heymanowa, K. Dolatowska, J. Dmochowska. Warszawa 1970. Koliber; Baryłeczka. Opowiadania. Przełożyła [z języka francuskiego] R. Czekańska-Heymanowa, K. Dolatowska, A. Sowiński. Warszawa 1983; Paryska przygoda. Wybór nowel. Przełożyła [z języka francuskiego] R. Czekańska-Heymanowa [et al.]. Warszawa 1984; Jedyna miłość i inne opowiadania. Wybór: I. Szymańska. [Tłumaczenie z języka francuskiego]. Warszawa 1987; Baryłeczka; Naszyjnik. Tłumaczenie [z języka francuskiego] R. Czekańska-Heymanowa i A. Sowiński]. Rzeszów 1988. Lektura Szkolna; Baryłeczka i inne utwory. [Wybór i posłowie: J. Falicki. Tłumaczenie z języka francuskiego]. Wrocław 1997. Biblioteka Klasyki.
Wydanie elektroniczne:
Audiobook: Czyta H. Drygalski. Warszawa: Polski Związek Niewidomych [19-], 12 kaset dźwiękowych.
13. I. Wolfert: Banda Tuckera. [Powieść]. [Tłumaczyła R. Czekańska-Heymanowa]. Warszawa: Czytelnik 1949, 446 s. Biblioteka w Prenumeracie 1949, 7.
Tytuł oryginału: Tucker’s People.
14. K. Fiedin: Niezwykłe lato. Powieść. Z rosyjskiego przełożyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: Książka i Wiedza 1951, 743 s. Wydanie 2 Opracowanie graficzne: A. Rudziński. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1953. Biblioteka Laureatów Nagrody Stalinowskiej.
Tytuł oryginału: Neobykovennoe leto.
15. [L. Kiaczeli] L. Szengełaja: Gwadi Bigwa i inne utwory. [Powieści i opowiadania. Z języka rosyjskiego przełożyła R. Czekańska-Heymanowa]. Warszawa: Książka i Wiedza 1951, 342 s. Literatura Narodów Związku Radzieckiego.
Zawiera powieści: Tarijeł Gołna; Gwadi Bigwa oraz opowiadania: Almazgir Kibułan; Uparty właściciel; Ojciec i syn.
Tytuł oryginału: Gvadi Bigva.
16. J. Laffitte: Dziewczyna walczy. [Powieść]. Z języka francuskiego tłumaczyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: Czytelnik 1951, 346 s. Wydanie 2 tamże 1952.
Tytuł oryginału: Rose France.
17. R. Parker: Anglia pod rządami Attlee. [Publicystyka]. Z języka angielskiego przełożyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: Czytelnik 1951, 82 s.
Tytuł oryginału: Inside Attlee’s England.
18. A. Sakse: Opowiadania. [Przełożyła R. Czekańska-Heymanowa]. Warszawa: Książka i Wiedza 1951, 207 s. Literatura Narodów Związku Radzieckiego.
Zawartość: Nieprzeżyte życie; Spokojny obywatel; Pająki; Chłosta; Powrót do życia; Maria; oraz Notatka biograficzna.
Tytuł oryginału: Rasskazy.
19. W. Stefanyk: Utwory wybrane. Przełożyły I. Bajkowska, R. Czekańska-Heymanowa, K. Marska, A. Rotecka. [Warszawa]: Czytelnik 1951, 175 s.
W przekładzie R. Czekańskiej-Heymanowej opowiadania: Dziad Hryć; Nitka; Rosa; Grzech; Głupie baby; Uczeń; Wiersze prozą: Samemu sobie; Wczesnym rankiem włosy czesała; Cóżeś ty, serce moje; Moje słowo oraz Komentarze.
Tytuł oryginału: Wybrani twori.
20. T. Hardy: Tessa d’Urberville. Historia kobiety czystej. [Powieść]. Tłumaczyła R. Czekańska-Heymanowa. Posłowie: G. Sinko. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1954, 508 s. Wydania następne: tamże: wydanie 2 1956, wydanie 3 1960. Biblioteka Arcydzieł. Najsławniejsze Powieści Świata, wydanie 4 1966, wydanie 5 1975. Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej; Warszawa: Comfort 1991. Biblioteka Romansu; Warszawa: Oficyna Wydawnicza Tesa 1991; Warszawa: Świat Książki 2003. Wielkie Miłości; Wrocław: Ossolineum 2006. Biblioteka Narodowa, II, 253; Warszawa: Oxford Educational 2009. Klasyka Romansu; Warszawa: Świat Książki 2009; Zakrzewo: Wydawnictwo Replika 2015.
Tytuł oryginału: Tess of the D’Urbervilles. A pure woman.
Adaptacja radiowa: Adaptacja: E. Hartwig. Reżyseria: J. Warenycia. Polskie Radio 1992.
Recenzje:
1. R. WASITA: Historia kobiety czystej. „Nowa Kultura” 1955 nr 7.
2. A. ROGALSKI: Humanizm i kapitulacja przed złem. „Słowo Powszechne” 1956 dodatek do nru z 30 czerwca/1 lipca.
21. J. Walsh: Tak być nie powinno. [Pamiętnik]. Tłumaczyła R. Czekańska-Heymanowa. Przedmowa: H. Pollitt, J. Gibbons. Warszawa: Czytelnik 1954, 126 s.
Tytuł oryginału: Not like this.
22. J. Laffitte: Major Marceau. [Powieść]. Z języka francuskiego tłumaczyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: Czytelnik 1955, 405 s.
Tytuł oryginału: Le commandant Marceau.
23. T. Hardy: Z dala od zgiełku. [Powieść]. Przełożyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1957, 477 s. Wydania następne: Warszawa: Świat Książki 2011; Warszawa: Nasza Księgarnia 2015.
Tytuł oryginału: Far from the Madding Crowd.
Wydanie elektroniczne:
E-book: Warszawa: Nasza Księgarnia 2015, pliki w formacie EPUB, MOBI.
24. C. Damiens: Czarodziejka światła. [Powieść]. Przełożyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1958, 394 s.
Tytuł oryginału: Belle de Lumière.
Recenzja:
Z. JAREMKO-PYTOWSKA: Nie spełniona zapowiedź. „Nowe Książki” 1958 nr 10.
25. H.G. Wells: Historia pana Polly. [Powieść]. Tłumaczyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: Czytelnik 1958, 270 s.
Tytuł oryginału: The history of Mr. Polly.
26. A. Dumas (ojciec): Hrabina de Charny. [Powieść]. Cz. 2. Gilotyna. T. 1. [Przełożyła R. Czekańska-Heymanowa]. [Łódź:] Wydawnictwo Łódzkie 1959, 279 s. Pamiętniki lekarza.
Tytuł oryginału: Mémoires d’un médicin. La comtesse de Charny.
27. A. Trollope: Dziedzictwo Belton. [Powieść]. Przełożyła R. Czekańska-Heymanowa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1962, 443 s. Wydania następne: Warszawa: Oskar 1992; Warszawa: Świat Książki 2010.
Tytuł oryginału: The Belton Estate.
Recenzje:
1. R. GOMULICKI: Spotkanie z Trollopem. „Nowe Książki” 1962 nr 24.
2. W. KASIŃSKI: Budująca historia o dzielnej pannie. „Kierunki” 1962 nr 37.
PRZEKŁADY NIEOPUBLIKOWANE
Informacje pochodzą od autorki z ankiet i wywiadów.
1. H. Kenneth: Czy pamiętasz. [Pamiętnik].
Tytuł oryginału: Remember the day.
Przekład dla oficyny Arcta nie zdążyła ukazać się przed wojną. Rękopis zaginął podczas powstania warszawskiego.
2. W. Kawierin: Dwóch kapitanów. [Powieść]. Powstanie przekładu 1946.
Tytuł oryginał: Dva kapitana.
Przekład dla wydawnictwa Czytelnik nie ukazała się z powodu wcześniejszego wydania w Moskwie w innym przekładzie. Lokalizacja rękopisu nieznana.
3. Vercors: Milczenie morza. [Nowele]. Powstanie przekładu 1947.
Tytuł oryginału: Le silence de la mer.
Przekład dla wydawnictwa Czytelnik. Lokalizacja rękopisu nieznana.
4. K.A. Porter: Nowele. Powstanie przekładu post 1954.
Tytuł oryginału: The collected stories.
Przekład dla Spółdzielni Wydawniczej Książka i Wiedza. Lokalizacja rękopisu nieznana.
5. N. Marsh: Śmierć w ekstazie. [Powieść]. Powstanie przekładu post 1954.
Tytuł oryginału: Death in Ecstasy.
Przekład dla łódzkiego wydawnictwa Jamiołkowski i Evert. Lokalizacja rękopisu nieznana.
6. P. Lotti: Widmo Wschodu. [Powieść]. Powstanie przekładu post 1954.
Tytuł oryginału: Fantôme d’Orient.
Przekład dla Wydawnictwa Łódzkiego. Lokalizacja rękopisu nieznana.
OPRACOWANIA OGÓLNE
Ankiety dla IBL PAN 1955, 1956.
TŁUMACZKA O SOBIE:
1. W pracowniach pisarzy i uczonych. „Odrodzenie” 1946 nr 22.
2. [Materiały do kartoteki współczesnych pisarzy polskich]: [Kwestionariusz-Róża Czekańska-Heymanowa]. Biblioteka Narodowa.
3. Teczka osobowa Róży Czekańskiej-Heymanowej. Biblioteka Donacji Pisarzy Polskich w Warszawie.
SŁOWNIKI I BIBLIOGRAFIE
1. Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 1. Warszawa 1963.
2. „Rocznik Literacki 1968” wyd. 1969.
3. [E. GŁĘBICKA] E.G. W: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. T. 2, 10 (Uzupełnienia). Warszawa 1994, 2007.
OMÓWIENIA
1. L. POMIROWSKI. „Kurier Poranny” 1930 nr 99.
2. A. YARMOLINSKY: Hardy behind the iron courtain. „Colby Quarterly” Waterville, Me 1955 nr 3.
3. M. PAWLIKOWSKA: Letter from Poland. „The Hardy Society Journal” Dorchester 2006 nr 2.